Gà bị mù mắt là bệnh gì? Nguyên nhân, cách phân biệt và phác đồ điều trị

Gà nhắm mắt, sưng phù đầu, có bã đậu trắng hoặc vàng trong hốc mắt. Trại mình gặp nhiều rồi.

Phần lớn rơi vào 1 trong 5 nguyên nhân gồm Marek, Coryza, Newcastle, đậu gà, hoặc giun sán mắt. Mỗi bệnh khác nhau về mức độ nguy hiểm và cách xử lý, nên chẩn đoán đúng ngay từ đầu là quan trọng nhất.

5 nguyên nhân phổ biến khiến gà bị mù mắt

Gà mù mắt có 5 nguyên nhân chính gồm bệnh Marek, bệnh Coryza, bệnh Newcastle, đậu gà, và giun sán mắt. Trong đó Marek và Coryza chiếm phần lớn các ca mình xử lý tại trại.

Làm sao phân biệt mù mắt do bệnh lý và mù do chấn thương? Bệnh lý thường kèm triệu chứng toàn thân như sổ mũi, teo chân, sốt, bỏ ăn. Chấn thương cơ học (do va chạm khi thi đấu) chỉ sưng cục bộ 1 mắt, gà vẫn ăn uống bình thường.

Bảng tổng hợp 5 nguyên nhân gây mù mắt ở gà:

Anh em kiểm tra 3 dấu hiệu chính trước gồm có bã đậu không, có teo chân không, có sổ mũi không. Khoanh vùng 1-2 bệnh, rồi đọc chi tiết bên dưới.

Bảng ma trận chẩn đoán phân biệt bệnh mù mắt qua triệu chứng

Bảng này giúp phân biệt 5 bệnh gây mù mắt bằng mắt thường, không cần xét nghiệm. Chỉ cần quan sát kỹ con gà bệnh là đủ.

Cách dùng là kiểm tra từ trên xuống. Gà có teo chân + đồng tử méo? Gần như chắc Marek. Sưng phù 2 bên mặt + sổ mũi nặng? Coryza. Vẹo cổ + mắt đờ? Newcastle.

Gà bị sưng mắt có bã đậu trắng là bệnh gì? Phần lớn là viêm kết mạc do Chlamydia hoặc giai đoạn đầu Coryza. Kiểm tra thêm: nếu có sổ mũi nặng kèm theo thì gần chắc Coryza. Nếu chỉ chảy nước mắt, không sổ mũi, chuồng ẩm thấp thì nghi Chlamydia.

Bệnh Marek: khi gà teo chân và mù mắt

Bệnh Marek do virus Gallid alphaherpesvirus 2 gây ra. Đây là nguyên nhân nghiêm trọng nhất khiến gà mù mắt vĩnh viễn. Tỷ lệ chết đàn khi nhiễm cấp tính lên tới 60-70% nếu chưa tiêm vắc-xin.

Marek là bệnh ung thư truyền nhiễm. Virus tồn tại trong bụi lông gà, lây qua đường hô hấp. Nhiệt độ 56-60 độ C có thể tiêu diệt virus sau 10-30 phút. Trong môi trường chuồng bình thường, virus sống rất lâu.

Cơ chế gây mù là virus tấn công hệ thần kinh, gây khối u ở dây thần kinh mắt và chân. Gà bị liệt chân theo kiểu đặc trưng, 1 chân duỗi trước, 1 chân duỗi sau. Đồng tử mắt biến dạng thành hình bầu dục hoặc răng cưa. Mống mắt chuyển xám, mất khả năng điều tiết ánh sáng.

Gà 4-6 tuần tuổi là giai đoạn dễ mắc nhất. Biểu hiện lâm sàng rõ từ tuần thứ 8-12.

Bệnh Marek có chữa được không? Không. Không có thuốc trị. Gà đã mù mắt kèm teo chân thì không hồi phục. Cách duy nhất là phòng bằng vắc-xin, tiêm ngay ngày 1 tuổi, trước khi gà tiếp xúc với môi trường.

Về thiệt hại kinh tế, Marek gây tổn thất hơn 1 tỷ USD mỗi năm cho ngành gia cầm toàn cầu (theo báo cáo của Pirbright Institute). Với trại nhỏ, mất 5-10 con gà giống trong 1 đợt dịch là thiệt hại nặng. Trại mình từng mất mấy con giống vì phát hiện Marek muộn, không cứu được.

Bệnh Coryza (sổ mũi truyền nhiễm): sưng phù đầu và bã đậu vàng

Bệnh Coryza do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum (trước đây gọi là Haemophilus paragallinarum) gây ra. Gà sưng phù đầu 2 bên, nhắm nghiền mắt, bã đậu vàng đặc tràn từ xoang mũi lên mắt, sổ mũi nặng mùi. Bệnh làm sụt giảm 10-40% sản lượng trứng (Merck Vet Manual).

-sưng-phù-đầu-và-bã-đậu-vàn.png)

Đường lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp giữa gà khỏe và gà bệnh, qua nước uống chung, dụng cụ không sát trùng. Coryza không lây qua trứng.

Triệu chứng chi tiết gồm gà sưng mặt 2 bên (khác chấn thương chỉ sưng 1 bên), mắt nhắm nghiền do bã đậu đặc chèn ép, thở khò khè, bỏ ăn, giảm cân nhanh. Không trị kịp thời, bã đậu đông cứng trong xoang mũi gây tắc nghẽn hô hấp.

Phác đồ điều trị Coryza theo mức độ nặng nhẹ

Phác đồ chia 3 mức tùy tình trạng gà:

Nếu 3 ngày không giảm sưng, chuyển sang phác đồ mạnh hơn. Gà chiến giá trị cao (Kelso, Hatch, Peru), theo kinh nghiệm trại mình nên dùng phác đồ trung bình trở lên ngay từ đầu. Không chờ.

Cách ly gà bệnh là bước đầu tiên. Tách gà ra khỏi đàn, sát trùng chuồng, thay nước uống. Bỏ qua bước này, trị thuốc mấy cũng lây ngược.

Phòng Coryza bằng vắc-xin Nabilis Coryza, tiêm cho gà từ 8 tuần tuổi. Đây là cách phòng hiệu quả nhất cho trại có đàn lớn.

Các bệnh khác gây mù mắt ở gà

Ngoài Marek và Coryza, còn 3 bệnh khác ảnh hưởng thị lực gà. Ít phổ biến hơn nhưng vẫn cần biết để xử lý kịp.

Newcastle (gà rù): Virus lây cực mạnh qua đường hô hấp, phân, nước uống. Gà vẹo cổ, co giật, mắt đờ không phản xạ. Tỷ lệ chết rất cao, 70-80%. Không có thuốc trị. Chỉ phòng bằng vắc-xin Newcastle tiêm từ 7 ngày tuổi. Đàn gà bắt đầu vẹo cổ hàng loạt thì cách ly ngay và báo thú y.

Đậu gà (Fowl Pox): Do virus Pox gây mụn nước quanh mí mắt, mào, da. Dạng khô thường nhẹ, tự khỏi sau 2-3 tuần nếu chăm sóc tốt. Dạng ướt nguy hiểm hơn vì mụn lan vào giác mạc, niêm mạc miệng, gà khó thở. Xử lý bằng cách bôi xanh methylen lên mụn, nhỏ Bio Gentadrop nếu mắt bị ảnh hưởng, cách ly gà bệnh.

Viêm mắt do Chlamydia: Vi khuẩn sinh sôi mạnh trong đệm lót chuồng ẩm thấp, kết hợp nồng độ khí NH3 cao. Gà chảy nước mắt liên tục, mắt sưng nhẹ, có dịch nhầy. Trị bằng Oxytetracyclin pha nước uống liên tục 7 ngày.

Giun sán mắt (Eye Worms): Ký sinh trùng chui vào tuyến lệ. Gà ngứa, gãi mắt liên tục, mắt sinh bọt trắng. Hay gặp ở gà thả vườn. Dùng Gentamycin nhỏ mắt kết hợp tẩy giun đường uống.

Gà bị teo chân mù mắt có lây cho người không? Marek, Newcastle, Coryza đều không lây sang người. Giun sán mắt lý thuyết có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp nhưng cực hiếm. Rửa tay sau khi xử lý gà bệnh là đủ.

Môi trường chuồng trại và nguy cơ mù mắt

Nồng độ khí NH3 vượt 20ppm trong chuồng sẽ trực tiếp gây tổn thương niêm mạc hô hấp và viêm giác mạc ở gà, đặc biệt gà tơ giai đoạn 4-6 tuần.

Cơ chế là phân gà phân hủy sinh khí NH3 và H2S. Chuồng kín, ẩm, thông gió kém khiến khí độc tích tụ. Khí xót mắt, gây viêm niêm mạc, rồi nhiễm khuẩn thứ phát.

Nhiều trường hợp gà viêm mắt mà người nuôi tưởng là bệnh truyền nhiễm. Thực ra do chuồng bẩn.

Theo kinh nghiệm nuôi tại trại, checklist phòng ngừa viêm mắt từ môi trường gồm 4 việc:

• Thông gió chuồng: Lắp quạt hút hoặc tạo khe thoáng 2 bên. Mùa mưa chuồng dễ ẩm, cần kiểm tra thường xuyên hơn
• Thay đệm lót định kỳ: Tối đa 2 tuần/lần. Đệm lót ẩm là ổ vi khuẩn
• Rải vôi bột y tế: Khử khuẩn nền chuồng, hút ẩm, giảm mùi. Rải mỏng đều sau mỗi lần thay đệm
• Kiểm soát mật độ nuôi: Không quá 8-10 con/m2 chuồng kín. Đông quá thì khí độc tích tụ nhanh

Sơ cứu mắt cho gà chiến sau thi đấu

Gà chiến sau thi đấu hay bị xước giác mạc, sưng mắt do va chạm cơ học. Khác hoàn toàn với mù do bệnh lý. Xử lý sớm trong 24 giờ đầu thì cứu được.

Phân biệt nhanh: chấn thương thi đấu chỉ sưng 1 mắt, không sổ mũi, không teo chân, gà vẫn ăn uống. Bệnh lý kèm triệu chứng toàn thân.

Quy trình sơ cứu 5 bước theo kinh nghiệm trại Nghĩa Gò Công:

1. Rửa mắt bằng nước muối sinh lý 0.9%: nhẹ nhàng, dùng bông gòn thấm, lau từ trong ra ngoài. Không dùng nước máy
2. Nhỏ Bio Gentadrop 2 giọt/mắt: ngày 3 lần trong 3 ngày đầu. Thuốc chuyên dụng thú y, không dùng thuốc nhỏ mắt người
3. Giảm liều từ ngày 4: xuống 2 lần/ngày, duy trì đến ngày 7
4. Giữ gà trong chuồng tối: tránh ánh sáng mạnh, gà cần nghỉ ngơi mắt. Không cho ra nắng
5. Bổ sung dinh dưỡng phục hồi: vitamin, đạm cao. Gà mất sức sau thi đấu, cần hồi phục song song

Với gà chiến giá trị cao (Kelso, Hatch, Peru), không tự ý bôi thuốc lạ, không dùng thuốc người. Nếu 3 ngày không giảm sưng, đưa gà đến thú y chuyên khoa.

Thuốc nhỏ mắt cho gà bị mù dùng loại nào? Bio Gentadrop là lựa chọn phổ biến nhất, chuyên dụng thú y. Không dùng thuốc nhỏ mắt người vì pH không phù hợp giác mạc gia cầm. Viêm nặng thì kết hợp Gentamycin dạng tiêm.

Phòng ngừa mù mắt cho gà: lịch vắc-xin và vệ sinh chuồng

Phòng bệnh mù mắt dựa trên 2 trụ gồm tiêm vắc-xin đúng lịch và vệ sinh chuồng trại. Phòng luôn rẻ hơn chữa. Gà chiến đắt tiền, mất 1 con vì bệnh phòng được là lãng phí.

Lịch tiêm vắc-xin phòng bệnh mắt:

Vắc-xin VAXXITEK HVT+IBD+ND của Boehringer Ingelheim là bước tiến đáng chú ý vì tiêm 1 lần phòng được 3 bệnh cùng lúc (Marek, Newcastle, Bursal). Giảm stress cho gà con, giảm công tiêm cho trại.

Lịch vệ sinh chuồng trại mình đang áp dụng:

• Hàng ngày: Dọn phân, kiểm tra nước uống sạch
• Hàng tuần: Sát trùng máng ăn, máng uống
• 2 tuần/lần: Thay đệm lót, rải vôi bột y tế
• Hàng tháng: Phun sát trùng toàn chuồng

Câu hỏi thường gặp về gà bị mù mắt

Gà bị sưng mắt có bã đậu là bệnh gì?

Phần lớn là bệnh Coryza (sổ mũi truyền nhiễm). Bã đậu vàng đặc kèm sổ mũi nặng mùi, sưng 2 bên mặt thì gần chắc Coryza. Bã đậu trắng, không sổ mũi, chuồng ẩm thì nghi viêm kết mạc do Chlamydia. Đối chiếu thêm bằng bảng ma trận chẩn đoán bên trên.

Gà bị mù 1 mắt có chữa được không?

Tùy nguyên nhân. Coryza hoặc Chlamydia thì chữa được bằng kháng sinh kết hợp nhỏ mắt Bio Gentadrop, 5-7 ngày thấy cải thiện. Marek (kèm đồng tử méo + teo chân) thì không hồi phục. Chấn thương thi đấu sơ cứu đúng trong 24 giờ đầu, khả năng phục hồi cao.

Thuốc nhỏ mắt cho gà bị mù nên dùng loại nào?

Bio Gentadrop, chuyên dụng thú y. Liều 2 giọt/mắt, ngày 2-3 lần tùy mức độ. Không dùng thuốc nhỏ mắt người vì pH và thành phần không phù hợp giác mạc gia cầm. Viêm nặng kết hợp thêm Gentamycin dạng tiêm.

Bệnh gà mù mắt có lây sang người không?

Marek, Coryza, Newcastle là bệnh đặc hiệu gia cầm, không lây sang người. Giun sán mắt lý thuyết có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp nhưng cực kỳ hiếm. Vệ sinh tay sau khi xử lý gà bệnh là đủ an toàn.

Tìm hiểu thêm về bệnh gà và cách chăm sóc

Anh em đọc thêm các bài liên quan:

• Bệnh đậu gà: triệu chứng, nguyên nhân và cách trị
• Gà bị tụ huyết trùng: nhận biết và xử lý
• Gà bị sổ mũi sưng mặt: nguyên nhân và cách trị
• Thuốc trị gà khò khè sổ mũi hiệu quả
• Thuốc phòng bệnh cho gà con mới nở: phác đồ chuẩn
• Phòng trị bệnh cho gà: hướng dẫn từ A đến Z

Không chắc gà mình bị bệnh gì? Gọi 0799 777 668, mình tư vấn phác đồ phù hợp.