Gà con mới nở, 7 ngày đầu quyết định sống hay chết. Sai thuốc, sai liều, sai thời điểm thì lứa úm đó coi như bỏ. Bài này mình viết từ kinh nghiệm úm nhiều lứa tại trại Nghĩa Gò Công, có phác đồ theo từng ngày, tên thuốc và liều pha cụ thể.
Gà con mới nở dễ mắc bệnh gì trong 21 ngày đầu
Gà con từ 0 đến 21 ngày tuổi chưa có hệ miễn dịch hoàn chỉnh. Kháng thể mẹ truyền chỉ bảo vệ được 5-7 ngày đầu. Sau mốc đó, gà con phải tự chống chịu.
Nghiên cứu trên 129 đàn gia cầm thương mại (PMC NIH, 2025) cho thấy tỷ lệ hao hụt trung bình là 6% trên toàn bộ chu kỳ nuôi. Phòng bệnh sai cách, con số này có thể lên 15-20%.
Bệnh | Triệu chứng nhận biết sớm | Ngày tuổi hay gặp |
|---|---|---|
Phân trắng (Pullorum) | Phân trắng dính hậu môn, gà ủ rũ, co cụm | 1-7 ngày |
Nhiễm khuẩn rốn | Rốn sưng đỏ, bụng chướng, gà nằm một chỗ | 1-5 ngày |
CRD (viêm hô hấp mãn) | Khò khè, chảy nước mũi, thở khó | 5-14 ngày |
Newcastle (gà rù) | Vẹo cổ, liệt chân, tiêu chảy xanh | 7-21 ngày |
Gumboro | Phân trắng nhầy, gà mổ hậu môn lẫn nhau | 10-21 ngày |
Coryza (sưng phù đầu) | Mặt sưng, mắt nhắm, mùi hôi khó chịu | 14-21 ngày |
Theo kinh nghiệm tại trại Nghĩa GC, phân trắng và nhiễm khuẩn rốn chiếm phần lớn ca bệnh tuần đầu. CRD hay xuất hiện từ tuần thứ 2, nhất là khi chuồng úm ẩm hoặc thiếu thông gió.
Phân loại thuốc phòng bệnh cho gà con
Trước khi xem phác đồ, anh em cần phân biệt 4 nhóm thuốc. Trộn sai nhóm là lỗi phổ biến nhất.
Nhóm | Tên thuốc phổ biến | Tác dụng chính | Khi nào dùng |
|---|---|---|---|
Kháng sinh | Oxytetracycline, Enroxacin 10 | Diệt vi khuẩn gây nhiễm khuẩn rốn, phân trắng, CRD | Ngày 2-3 và khi có triệu chứng nhiễm khuẩn |
Vitamin + Điện giải | Aminovit Plus P, Glucozo 5%, Vitamin C | Bù khoáng, chống stress, phục hồi sau vắc xin | Ngày 1 (bắt buộc), sau mỗi đợt kháng sinh hoặc vắc xin |
Men vi sinh | Men bào tử, Dịch trùn quế | Cân bằng đường ruột, cải thiện tiêu hóa | Từ ngày 8, sau đợt kháng sinh |
Vắc xin | Lasota (Newcastle), Gumboro, Marek | Phòng bệnh virus, không có thuốc trị | Theo lịch cố định: ngày 3, 7, 14, 21 |
Quy tắc bắt buộc nhớ: không nên dùng kháng sinh cùng ngày làm vắc xin. Cách nhau tối thiểu 2 ngày để giảm stress cho gà và giúp cơ thể tập trung tạo kháng thể.
Phác đồ thuốc úm gà con từ ngày 1 đến ngày 21
Bảng dưới đây là phác đồ trại mình áp dụng cho mọi lứa úm. In ra dán cạnh chuồng cho tiện theo dõi.
Ngày tuổi | Thuốc / Vắc xin | Bệnh phòng | Cách dùng | Liều / 100 con |
|---|---|---|---|---|
Ngày 1 | Aminovit Plus P + Glucozo 5% | Stress sau nở, mất nước | Pha nước uống ấm 30-32°C | Pha theo liều khuyến cáo trên bao bì nhà sản xuất, kết hợp 5g Glucozo / 2 lít |
Ngày 2-3 | Oxytetracycline 5% | Nhiễm khuẩn rốn, phân trắng | Pha nước uống | 1g / 1 lít nước |
Ngày 3 hoặc 5 | Vắc xin Lasota | Newcastle (gà rù) | Nhỏ mắt hoặc mũi, 1 giọt/con | 1 lọ 100 liều |
Ngày 4-6 | Vitamin C + điện giải | Phục hồi sau vắc xin | Pha nước uống | 1g Vitamin C / 2 lít |
Ngày 7 | Vắc xin Gumboro | Gumboro (suy giảm miễn dịch) | Nhỏ miệng, 1 giọt/con (theo tỷ lệ pha 1 liều chuẩn của nhà sản xuất) | 1 lọ 100 liều |
Ngày 8-10 | Men bào tử | Cân bằng đường ruột | Trộn cám hoặc pha nước | Theo hướng dẫn nhà sản xuất |
Ngày 14 | Vắc xin Lasota (nhắc lại) | Newcastle | Nhỏ mắt, 1 giọt/con | 1 lọ 100 liều |
Ngày 15-20 | Vitamin tổng hợp | Phục hồi, tăng đề kháng | Pha nước uống | 1g / 2 lít |
Ngày 21 | Vắc xin Gumboro (nhắc lại) | Gumboro | Nhỏ miệng, 1 giọt/con | 1 lọ 100 liều |
Ngày 1-3: Giai đoạn vàng bù điện giải và phòng nhiễm khuẩn
Ngày đầu tiên sau nở, gà con mất nước và khoáng chất. Cho uống ngay Aminovit Plus P pha cùng Glucozo 5%.
Cách pha: theo liều lượng khuyến cáo trên bao bì Aminovit Plus P, kết hợp cùng 5g Glucozo hòa vào 2 lít nước ấm (30-32 độ C). Trại mình luôn pha nước ấm ở nhiệt độ này, gà uống gấp đôi so với nước lạnh.
Ngày 2-3: bổ sung Oxytetracycline 5%, liều 1g/1 lít nước, phòng nhiễm khuẩn rốn và phân trắng. Hai bệnh này gây chết nhiều nhất tuần đầu. Nếu gà con khỏe, không có triệu chứng, thay kháng sinh bằng men vi sinh ngay từ ngày 2 cũng được.
Nhiệt độ chuồng úm giai đoạn này giữ ở 33-35 độ C. Dùng đèn sưởi hồng ngoại treo cách nền 40-50cm. Quan sát hành vi gà để biết nóng hay lạnh: tụ đống dưới đèn là lạnh, tản xa đèn là nóng.
Ngày 3-7: Vắc xin đợt 1 và theo dõi phản ứng
Ngày 3 (hoặc ngày 5 tùy lịch trại): nhỏ vắc xin Lasota phòng Newcastle.
Cách nhỏ đúng kỹ thuật:
- Giữ gà bằng tay trái, nghiêng đầu nhẹ sang một bên
- Nhỏ 1 giọt vắc xin vào mắt (hoặc mũi)
- Chờ gà chớp mắt 2-3 lần để hấp thu rồi mới thả
- Không nhỏ khi gà đang vùng vẫy
Ngày 7: nhỏ miệng vắc xin Gumboro, 1 giọt mỗi con (theo đúng tỷ lệ pha 1 liều chuẩn của nhà sản xuất). Gumboro tấn công túi Bursa (cơ quan miễn dịch). Mất Gumboro thì các vắc xin khác cũng giảm hiệu lực.
Sau vắc xin, không cho kháng sinh trong 2 ngày để giảm stress và giúp gà tập trung tạo kháng thể. Chỉ cho Vitamin C pha nước. Gà hắt hơi 1-2 ngày sau nhỏ là phản ứng bình thường, không cần lo.
Khi nào cần can thiệp? Gà bỏ ăn trên 24 giờ, mắt sưng nặng, tiêu chảy nước. Gặp dấu hiệu này thì liên hệ bác sĩ thú y ngay.
Ngày 8-21: Men vi sinh, nhắc lại vắc xin, và chuyển cám
Ngày 8-10: cho men bào tử trộn cám hoặc pha nước. Men vi sinh tái lập hệ vi khuẩn đường ruột sau đợt kháng sinh. Phân khô hơn, ít mùi hơn là dấu hiệu đường ruột ổn.
Ngày 14: nhắc lại Lasota. Ngày 21: nhắc lại Gumboro. Hai lần nhắc này bắt buộc vì kháng thể từ lần tiêm đầu chưa đủ mạnh.
Giai đoạn này bắt đầu chuyển cám, từ cám con (đạm 21-23%) sang cám lớn hơn (đạm 18-20%). Trộn 50/50 trong 3 ngày, không đổi đột ngột. Gà chuyển cám quá nhanh dễ rối loạn tiêu hóa.
Nhiệt độ chuồng giảm dần theo tuần:
Tuần | Nhiệt độ chuồng |
|---|---|
Tuần 1 (ngày 1-7) | 33-35°C |
Tuần 2 (ngày 8-14) | 30-32°C |
Tuần 3 (ngày 15-21) | 28-30°C |
Cách giảm nhiệt: nâng đèn sưởi cao thêm 10cm mỗi tuần, không tắt đèn đột ngột.
Phác đồ riêng cho gà chiến (Kelso, Peru, Asil)
Gà chiến úm khác gà thịt. Con giống đắt hơn nhiều lần so với gà thịt, chết 1 con là mất tiền thật.
.png)
So sánh | Gà thịt / gà ta | Gà chiến (Kelso, Peru, Asil) |
|---|---|---|
Giá giống | 5.000-10.000đ/con | Đắt hơn nhiều lần (tùy dòng, tùy trại) |
Mật độ úm | 30-45 con/m2 (chỉ phù hợp chuồng có hệ thống thông gió tốt) | 20-25 con/m2 |
Thuốc ngày 1-3 | Kháng sinh phổ rộng | Aminoplex + vitamin nhập khẩu |
Theo dõi | Theo đàn | Từng con |
Kháng sinh | Dùng phòng bệnh | Chỉ dùng khi có triệu chứng |
Trại mình úm Kelso, Peru riêng, không gộp với đàn gà thịt. Ba ngày đầu dùng Aminoplex thay kháng sinh. Aminoplex cung cấp amino acid, vitamin B12, sắt. Gà phục hồi nhanh sau nở mà không ảnh hưởng đường ruột.
Mật độ thấp hơn (20-25 con/m2) vì gà chiến cần không gian vận động sớm. Chuồng rộng cũng giảm nguy cơ lây bệnh chéo.
Chi phí thuốc úm 50 con gà chiến trong 21 ngày: khoảng 200.000-300.000 đồng, chưa tính vắc xin Marek nếu tự tiêm. So với giá giống thì con số này rất nhỏ, chỉ bằng vài phần trăm.
Kháng sinh hay men vi sinh, chọn cái nào cho gà con
Câu hỏi trại nào cũng hỏi.
Khảo sát trên 340 trang trại thương mại (FDIFORUM, 2025) cho thấy 78% sử dụng kháng sinh để phòng bệnh. Gần 50% cho kháng sinh ngay từ ngày 1 tuổi. Hậu quả: vi khuẩn kháng thuốc (AMR) lan rộng.
Tiêu chí | Kháng sinh | Men vi sinh (Probiotics) |
|---|---|---|
Tốc độ tác dụng | Nhanh (12-24 giờ) | Chậm (3-5 ngày) |
Phòng bệnh vi khuẩn | Mạnh | Trung bình |
Ảnh hưởng đường ruột | Diệt cả vi khuẩn có lợi | Bổ sung vi khuẩn có lợi |
Kháng kháng sinh (AMR) | Nguy cơ cao | Không |
Chi phí | Thấp hơn | Cao hơn một chút |
Khi nào dùng | Có triệu chứng hoặc dịch bệnh trong vùng | Phòng bệnh hàng ngày, sau đợt kháng sinh |
Trại mình đã chuyển sang men vi sinh thay kháng sinh phòng bệnh từ 2 năm nay. Kháng sinh chỉ dùng khi gà có triệu chứng rõ: phân trắng, khò khè, rốn sưng. Hoặc khi có dịch trong khu vực.
Gà khỏe từ đường ruột sẽ ít bệnh hơn về lâu dài. Đó là hướng đi mà nhiều trại đang chuyển sang.
5 sai lầm thường gặp khi úm gà con
- Pha thuốc "bằng mắt" không cân đong. Aminovit gói 10g, nhiều anh em bóc ra rắc cả gói vào xô 5 lít. Quá liều vitamin nhóm B gây tiêu chảy, thiếu liều thì vô tác dụng. Mua cân điện tử mini 50.000 đồng, cân chính xác mỗi lần pha.
- Cho kháng sinh cùng ngày làm vắc xin. Kháng sinh không trực tiếp phá hủy virus trong vắc xin sống, nhưng gây thêm stress cho cơ thể gà con, làm giảm đáp ứng miễn dịch sau tiêm. Lỗi này mình từng mắc, mất cả lứa vắc xin Gumboro vì vậy. Cách nhau tối thiểu 2 ngày, ghi lịch rõ ràng.
- Nhiệt độ chuồng úm dưới 30 độ C. Gà con tụ đống dưới đèn sưởi, con phía dưới bị đè chết. Ban đêm nhiệt độ giảm mạnh nên hay xảy ra. Treo nhiệt kế trong quây úm, kiểm tra lúc 5-6 giờ sáng.
- Mật độ úm quá cao. Gà chen chúc thì stress, bệnh lây nhanh. Giữ 30-35 con/m2 cho gà thịt (đảm bảo hệ thống thông gió hoạt động tốt), 20-25 con/m2 cho gà chiến. Giảm dần khi gà lớn.
- Không rửa máng nước hàng ngày. Thuốc pha vào nước, gà uống dở, để qua đêm thành ổ vi khuẩn. Thay nước 2 lần/ngày (sáng, chiều), rửa máng bằng nước sạch trước khi pha thuốc mới.
Chi phí thuốc úm gà con 21 ngày đầu tính trên 100 con
Mua đủ bộ thuốc úm hết bao nhiêu? Bảng dưới theo giá thị trường 2025-2026, giá có thể chênh lệch tùy đại lý và khu vực.
Thuốc / Vắc xin | Đơn giá | Số lượng (100 con, 21 ngày) | Thành tiền |
|---|---|---|---|
Aminovit Plus P (gói 10g) | Khoảng 4.000-52.000đ/gói (tùy đại lý) | 2 gói | Tùy đại lý |
Glucozo 5% (gói 100g) | 10.000đ/gói | 1 gói | 10.000đ |
Oxytetracycline 5% (gói 10g) | 5.000-8.000đ/gói | 2 gói | 10.000-16.000đ |
Vitamin C (gói 10g) | 5.000đ/gói | 2 gói | 10.000đ |
Men bào tử (gói 100g) | 30.000-50.000đ/gói | 1 gói | 30.000-50.000đ |
Vắc xin Lasota (lọ 100 liều) | 25.000-50.000đ/lọ | 2 lọ (tiêm + nhắc) | 50.000-100.000đ |
Vắc xin Gumboro (lọ 100 liều) | 20.000-30.000đ/lọ | 2 lọ (tiêm + nhắc) | 40.000-60.000đ |
Tổng: khoảng 150.000-300.000 đồng cho 100 con gà thịt, 21 ngày (tùy giá thuốc tại đại lý từng vùng).
Tính ra 1.500-3.000 đồng/con cho toàn bộ thuốc và vắc xin. So với chi phí thuốc thú y cả vụ nuôi (benchmark 4.200.000 VND/1.000 con, theo Mayepcamvien), giai đoạn úm chiếm khoảng 30-50%.
Với gà chiến, cộng thêm Aminoplex (80.000-120.000đ/lọ) và vitamin nhập khẩu. Tổng khoảng 200.000-300.000 đồng cho 50 con, tương đương 4.000-6.000 đồng/con. Bằng vài phần trăm giá giống.
Câu hỏi thường gặp về thuốc phòng bệnh cho gà con
Gà con mới nở cho uống thuốc gì đầu tiên?
Aminovit Plus P hoặc Glucozo 5% pha nước ấm (30-32 độ C). Cho uống ngay khi bắt gà con về quây úm để bù nước, bù khoáng, giảm stress sau nở.
Lịch tiêm vắc xin cho gà con mới nở như thế nào?
Bốn mốc chính: ngày 3-5 nhỏ Lasota phòng Newcastle, ngày 7 nhỏ Gumboro, ngày 14 nhắc Lasota, ngày 21 nhắc Gumboro. Gà chưa tiêm Marek tại trạm ấp thì cần tiêm dưới da cổ trong 24 giờ đầu. Bảng chi tiết xem phần phác đồ ở trên.
Có cần tiêm vắc xin Marek cho gà con không?
Cần. Marek là bệnh ung thư gà, không có thuốc trị, chỉ phòng được bằng vắc xin. Tiêm dưới da cổ 1 lần duy nhất ngay ngày 1 sau nở. Trạm ấp thường tiêm sẵn trước khi giao gà. Mua gà con từ trại nhỏ chưa tiêm thì phải tiêm ngay trong 24 giờ. Với các trại giống lớn, công nghệ tiêm tự động Desvac DOVAC đang phổ biến tại Châu Á, tăng 300% từ năm 2020 theo báo cáo Ceva Animal Health 2023.
Thuốc úm gà con loại nào phù hợp cho gà chiến?
Ưu tiên Aminoplex kết hợp vitamin nhập khẩu thay vì kháng sinh 3 ngày đầu. Men vi sinh cho từ ngày 4-5. Hạn chế kháng sinh nếu gà không có dấu hiệu bệnh. Chi tiết xem phần phác đồ riêng cho gà chiến ở trên.
Cần tư vấn phác đồ riêng cho dòng gà anh em đang úm? Gọi 0799 777 668.
Đọc thêm
