Bệnh Nấm Họng Gà: Nguyên Nhân, Triệu Chứng và Phác Đồ Trị Dứt Điểm

Nấm họng là bệnh phổ biến ở gà chiến, nhất là gà vừa qua tang hoặc vừa dứt đợt kháng sinh dài ngày. Phát hiện sớm thì 5 ngày Nystatin là sạch. Phát hiện trễ, nấm lan xuống diều, mất 2-3 tuần và chi phí gấp 3. Bài này từ kinh nghiệm trị nấm họng tại trại Nghĩa Gò Công, chia sẻ phác đồ theo từng mức độ.

Nấm họng gà do Candida albicans gây ra như thế nào

Candida albicans là một loại nấm men. Nó nằm sẵn trong đường tiêu hóa của gà, từ họng xuống diều. Bình thường, hệ miễn dịch và vi khuẩn có lợi kiểm soát được số lượng nấm này.

Vấn đề xảy ra khi cân bằng bị phá vỡ.

Gà suy kiệt sau tang, uống kháng sinh phổ rộng liên tục 7 ngày, hoặc thiếu Vitamin A kéo dài. Vi khuẩn có lợi bị diệt, miễn dịch xuống, nấm Candida nhân lên nhanh. Nhiệt độ cơ thể gà khoảng 41 độ C, nhưng nấm Candida lại phát triển mạnh nhất ở ngưỡng 37 đến 40 độ C. Vùng họng và diều trở thành điểm bùng phát vì thế.

34.81% gà nuôi thả rông mang nấm Candida trong họng (Visayas State University, 2022, khảo sát 270 mẫu phân). Cao hơn nhiều anh em nghĩ. Nhưng không phải gà nào mang nấm cũng phát bệnh. Chỉ gà suy yếu mới bùng.

Theo kinh nghiệm tại trại, gà sau tang 3-5 ngày là hay bùng nấm nhất. Đó là lúc cơ thể gà kiệt sức, miễn dịch ở mức thấp nhất.

Nguyên nhân phổ biến khiến gà chiến bị nấm họng

Gà bị nấm họng luôn có yếu tố kích hoạt. Dưới đây là 5 nguyên nhân phổ biến nhất, sắp theo mức độ thường gặp tại trại mình.

1. Dùng kháng sinh phổ rộng dài ngày. Kháng sinh diệt vi khuẩn gây bệnh, nhưng cũng diệt luôn vi khuẩn có lợi trong đường tiêu hóa. Candida không phải vi khuẩn nên kháng sinh không đụng tới nó. Vi khuẩn có lợi mất, Candida chiếm lĩnh niêm mạc họng. Trại mình ghi nhận gà uống kháng sinh liên tục 5-7 ngày, khoảng 3 ngày sau dừng thuốc là bắt đầu thấy mảng trắng.
2. Gà sau tang, cơ thể suy kiệt. Gà vừa thi đấu xong, cơ bắp tổn thương, hệ miễn dịch giảm mạnh. Candida chờ đúng lúc này. 80% ca nấm họng tại trại mình xảy ra sau tang hoặc sau đợt kháng sinh.
3. Thiếu Vitamin A kéo dài. Vitamin A bảo vệ niêm mạc đường hô hấp và tiêu hóa. Thiếu A, niêm mạc mỏng đi, nấm dễ bám. Gà nuôi nhốt ăn toàn cám công nghiệp mà không bổ sung rau xanh, trứng, hay vitamin riêng thì hay thiếu.
4. Chuồng ẩm mốc, thông gió kém. Nấm mốc phát triển mạnh ở môi trường ẩm ướt, do đó cần giữ chuồng luôn thông thoáng. Mùa mưa là đỉnh điểm.
5. Gà con dưới 2 tháng tuổi. Theo kinh nghiệm nuôi tại trại, gà con hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, tiếp xúc môi trường nhiễm nấm sớm thì rất dễ phát bệnh. Tỷ lệ cao hơn gà trưởng thành rõ rệt.

Triệu chứng nhận biết gà bị nấm họng

Nấm họng có dấu hiệu rõ nếu anh em biết nhìn. Triệu chứng xuất hiện theo thứ tự sau đây.

Giai đoạn sớm (ngày 1-3)

• Gà ăn chậm hơn bình thường, hay vẩy mỏ giữa bữa ăn. Như thể có gì vướng trong họng.
• Vạch mỏ ra thấy lớp trắng mỏng bám trên lưỡi hoặc vòm họng. Dạng tưa sữa, không đều.

Giai đoạn giữa (ngày 3-5)

• Mảng bám trắng lan rộng, dày hơn. Bám chắc vào niêm mạc, tăm bông gạt không sạch.
• Gà khó nuốt rõ, giảm ăn 50% trở lên.
• Khò khè nhẹ khi thở, nhưng không chảy nước mũi. Khác viêm hô hấp.
• Xù lông, ủ rũ, ít vận động.

Giai đoạn nặng (sau ngày 5)

• Nấm lan xuống diều. Gà nôn ra thức ăn chưa tiêu, diều phình, sờ mềm nhão.
• Tiêu chảy phân trắng hoặc phân có mùi chua.
• Sụt cân nhanh, mất phong độ hoàn toàn.

Dấu hiệu đầu tiên mình hay thấy là gà ăn chậm, vẩy mỏ giữa bữa. Nhiều anh em bỏ qua vì tưởng gà biếng ăn. Vạch mỏ ra kiểm tra là biết ngay.

Phân biệt nấm họng với đẹn miệng và viêm hô hấp

Lưỡi gà có lớp trắng. Nấm hay đẹn?

Cách mình test nhanh là lấy tăm bông ướt gạt nhẹ mảng trắng. Bám chắc, gạt xong niêm mạc đỏ hoặc rớm máu thì đúng là nấm Candida. Gạt sạch dễ dàng thì chỉ là đẹn.

Nấm họng gà có lây không và lây qua đường nào

Lây. Nhanh hơn nhiều anh em nghĩ.

Nấm Candida lây qua tiếp xúc trực tiếp và qua môi trường chung.

• Máng nước chung. Gà bệnh uống nước, nấm rơi vào máng. Gà khỏe uống cùng máng, nấm bám vào họng. Đây là đường lây phổ biến nhất.
• Máng ăn chung. Thức ăn ướt, ẩm là môi trường nấm phát triển nhanh.
• Tiếp xúc mỏ khi vần. Gà vần nhau, mỏ chạm mỏ, nấm lây trực tiếp.
• Chuồng ẩm mốc. Bào tử nấm trong không khí, trên nền chuồng. Gà hít vào hoặc mổ lót chuồng nhiễm nấm.

Một con bị, uống chung máng, 3 ngày sau cả chuồng có thể dính.

Cách ly ngay khi phát hiện

• Tách gà bệnh sang chuồng riêng, máng nước riêng, máng ăn riêng.
• Rửa sạch máng cũ bằng nước sôi hoặc dung dịch Sulfat đồng 0.25%.
• Thay lót chuồng toàn bộ.
• Theo dõi gà còn lại, kiểm tra họng mỗi ngày trong 7 ngày.

Phác đồ trị nấm họng gà theo mức độ bệnh

Gà bị nấm họng uống thuốc gì? Tùy mức độ. Phác đồ dưới đây mình dùng tại trại, chia 3 mức rõ ràng.

Mức 1 — Nhẹ (mảng trắng nhỏ, gà vẫn ăn được)

• Xanh methylen bôi trực tiếp lên mảng trắng bằng tăm bông, 2 lần/ngày.
• Kết hợp Sulfat đồng 0.25% pha vào nước uống (2.5g Sulfat đồng cho 1 lít nước).
• Thời gian 3-5 ngày.
• Dấu hiệu cải thiện là mảng trắng mỏng dần từ ngày thứ 2, gà ăn tốt hơn.

Mức 2 — Vừa (mảng bám lan rộng, gà ăn ít, khò khè nhẹ)

• Nystatin 1ml/5kg thể trọng, nhỏ trực tiếp vào họng. 2 lần/ngày, liên tục 5 ngày.
• Gà Kelso 2.5kg dùng 0.5ml/lần. Gà Asil 3.5kg dùng 0.7ml/lần. Tính theo cân nặng thực tế.
• Kết hợp Sulfat đồng 0.25% trong nước uống.
• Bổ sung men tiêu hóa sau khi dứt thuốc, 3 ngày liên tục. Phục hồi vi khuẩn có lợi.
• Ngày thứ 3 mảng trắng bắt đầu bong. Ngày thứ 5 sạch. Gà ăn trở lại bình thường.

Trại mình dùng Nystatin cho gà Kelso, Asil. 90% ca mức vừa khỏi trong 5 ngày.

Mức 3 — Nặng (nấm lan xuống diều, gà nôn, tiêu chảy)

• Fluconazole 150mg, liều 5mg/kg thể trọng, uống 1 lần/ngày. Gà 3kg dùng 15mg (1/10 viên 150mg).
• Thời gian 5-7 ngày.
• Kết hợp men tiêu hóa ngay từ ngày đầu, không đợi dứt thuốc.
• Bổ sung Vitamin A, Vitamin C hàng ngày.
• Ngày thứ 3-4 gà ngừng nôn. Ngày thứ 5-7 mảng trắng sạch dần.

Fluconazole mạnh hơn Nystatin nhưng nặng gan hơn. Chỉ dùng khi Nystatin không hiệu quả hoặc nấm đã lan xuống diều.

Lưu ý

• Nystatin uống 2 đợt mà nấm vẫn tái thì có thể nấm đã nhờn thuốc. Chuyển Fluconazole.
• Không tự ý tăng liều. Liều quá cao gây độc gan, gà thêm yếu.
• Trị xong, bổ sung men tiêu hóa 3 ngày. Bắt buộc. Bỏ bước này là nấm dễ quay lại.

Khi nào cần bác sĩ thú y

• Trị Nystatin 5 ngày, mảng trắng không giảm hoặc lan thêm.
• Gà nôn liên tục, bỏ ăn hoàn toàn trên 2 ngày.
• Nấm tái phát lần 3 trở lên dù đã chuyển thuốc. Có thể cần xét nghiệm chủng nấm cụ thể để chọn thuốc phù hợp.

Bảng so sánh các loại thuốc trị nấm họng gà

UV-NYSTA 10ml sản xuất tại Việt Nam (Công ty CP UV), chuyên dụng cho gà chiến. Nystatin hàm lượng cao, hiệu quả nhanh. Trại mình dùng song song với Nystatin lỏng tùy tình huống.

Fungicidin phù hợp khi trị nhiều con cùng lúc vì pha vào nước uống. Nhưng liều khó kiểm soát chính xác bằng nhỏ trực tiếp từng con.

Phòng bệnh nấm họng gà: 5 biện pháp thực tế

Phòng dễ hơn trị gấp nhiều lần. 5 biện pháp dưới đây trại mình áp dụng quanh năm.

1. Vệ sinh chuồng nghiêm ngặt. Thay lót chuồng 2 lần/tuần. Phun thuốc khử trùng chuồng trại bằng Sulfat đồng 0.25% (2.5g/lít) mỗi tuần. Mùa mưa tăng lên 2 lần/tuần. Giữ chuồng thông gió tốt.
2. Bổ sung Vitamin A đều đặn. Cho gà ăn rau xanh (rau muống, rau lang), trứng luộc, hoặc bổ sung vitamin cho gà dạng nước mỗi tuần. Vitamin A giữ niêm mạc họng dày, nấm khó bám.
3. Men tiêu hóa sau mỗi đợt kháng sinh. Kháng sinh dứt, cho uống men tiêu hóa 3 ngày liên tục. Vi khuẩn có lợi phục hồi, Candida không có cơ hội bùng. Nhiều anh em bỏ qua bước này, rồi 1 tuần sau gà dính nấm.
4. Cách ly gà mới nhập 7 ngày. Gà mua về từ trại khác, nuôi riêng ít nhất 7 ngày. Kiểm tra họng, phân, hành vi trước khi nhập đàn. Một con mang Candida nhập vào đàn sạch là mất công trị cả lô.
5. Kiểm tra họng định kỳ mỗi tuần. Vạch mỏ gà, soi bằng đèn pin. Phát hiện mảng trắng sớm thì bôi Xanh methylen 2 ngày là hết. Để muộn thì phải dùng Nystatin 5 ngày. Từ khi trại mình áp dụng kiểm tra họng hàng tuần, tỷ lệ bệnh nấm giảm rõ rệt.

Chăm sóc gà sau khi khỏi nấm họng

Gà khỏi nấm không có nghĩa là sẵn sàng thi đấu. Cần ít nhất 7 ngày phục hồi.

Ngày 1-3 sau khỏi

• Cho ăn thức ăn mềm, dễ nuốt. Cháo gạo trộn trứng, cơm nhão.
• Bổ sung men tiêu hóa nếu chưa dùng ở giai đoạn trị.
• Cho uống vitamin A, vitamin C.
• Không cho vần. Không tập.

Ngày 4-7

• Chuyển dần sang thức ăn bình thường. Tăng protein bằng thịt bò xay, trứng luộc.
• Cho gà ra nắng nhẹ buổi sáng 15-20 phút.
• Kiểm tra họng mỗi ngày để chắc không tái phát.

Sau ngày 7

• Gà ăn khỏe, lông mượt, hoạt bát trở lại thì cho vần nhẹ.
• Trại mình cho gà Kelso nghỉ 10 ngày sau khỏi nấm rồi mới tập lại. Vội quá, gà chưa hồi sức, dễ tái bệnh hoặc dính tang nặng.

Dấu hiệu nấm tái phát

• Gà ăn chậm lại sau khi đã ăn tốt.
• Vẩy mỏ khi ăn.
• Mảng trắng xuất hiện lại trong họng.

Tái phát thì chuyển thuốc (Nystatin sang Fluconazole) và kiểm tra lại vệ sinh chuồng.

Câu hỏi thường gặp về nấm họng gà

Bệnh nấm diều ở gà uống thuốc gì?

Nấm diều và nấm họng cùng do Candida albicans. Thuốc giống nhau gồm Nystatin (mức vừa) hoặc Fluconazole (mức nặng). Phác đồ chi tiết xem phần trên.

Cách chữa gà bị nấm họng bằng thuốc nam?

Không có thuốc nam đặc trị nấm Candida. Sulfat đồng 0.25% pha nước uống là phương pháp gần nhất với "thuốc tự nhiên", nhưng chỉ hỗ trợ. Thuốc tây (Nystatin, Fluconazole) hiệu quả hơn và an toàn hơn khi dùng đúng liều.

Nấm họng và lậu đế có liên quan không?

Gián tiếp. Gà bị nấm họng kéo dài, hệ miễn dịch suy yếu, dễ nhiễm khuẩn kế phát. Lậu đế (sưng củ bàn) là một trong những bệnh kế phát phổ biến khi gà suy miễn dịch. Trị nấm dứt điểm sớm giúp giảm nguy cơ.

Gà bị khò khè có phải nấm họng không?

Chưa chắc. Khò khè có thể do nấm họng (nhẹ, không kèm nước mũi) hoặc do viêm hô hấp CRD (nặng, kèm nước mũi đặc, sưng mặt). Vạch mỏ kiểm tra mảng trắng. Có mảng trắng bám chắc thì nghi nấm. Không có thì xem bài bệnh hen gà CRD.

Gà khỏi nấm bao lâu thì thi đấu được?

Tối thiểu 7-10 ngày sau khi hết triệu chứng. Gà cần thời gian phục hồi thể lực, niêm mạc họng cần lành hoàn toàn. Vội quá, gà chưa hồi sức, dễ tái bệnh ngay sau trận.

Bài viết liên quan

• Tang gà đá: cách chăm sóc và phục hồi sau trận. Gà sau tang dễ bùng nấm họng, cần phác đồ phục hồi kép.
• Gà bị lậu đế sưng củ bàn: xử lý và chữa trị. Bệnh kế phát khi gà suy miễn dịch do nấm kéo dài.
• Thuốc trị gà khò khè sổ mũi hiệu quả. Phân biệt khò khè do nấm và do viêm hô hấp.
• Bệnh hen gà CRD: cách dứt điểm khò khè mãn tính. Khi khò khè không phải nấm mà là CRD.
• Thuốc khử trùng chuồng trại: chọn đúng loại. Vệ sinh chuồng đúng cách để phòng nấm.

Anh em cần tư vấn phác đồ trị nấm riêng cho dòng gà đang nuôi, gọi 0799 777 668. Trại Nghĩa Gò Công ở Gò Công, Tiền Giang, hỗ trợ tư vấn từ xa.